Ładowanie koszyka...
Niedoczynność tarczycy – objawy, przyczyny i skuteczne leczenie [2026]
Autor: Wiktor Smolarek, naturopata | Zdrowotka.pl
Jeśli czujesz się stale zmęczony mimo wystarczającej ilości snu, przybierasz na wadze mimo niezmienionych nawyków żywieniowych, odczuwasz nietolerancję zimna i zauważasz suchą skórę oraz wypadanie włosów – możesz mieć niedoczynność tarczycy. Niedoczynność tarczycy (hipotyre oza) to stan trwałego niedoboru hormonów tarczycy (tyroksyny T4 i trijodotyroniny T3) prowadzący do uogólnionego spowolnienia metabolizmu w całym organizmie. W Polsce około 13,9% osób po 60. roku życia ma niedoczynność tarczycy (19,4% kobiet vs 6,3% mężczyzn), a w całej populacji europejskiej dorosłych częstość wynosi około 4-5% włączając przypadki jawne i subkliniczne. Niedoczynność tarczycy jest najczęściej spowodowana autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy (choroba Hashimoto) w krajach rozwiniętych lub niedoborem jodu w krajach rozwijających się. W tym artykule dowiesz się jakie są objawy niedoczynności tarczycy (zmęczenie u 70-80% chorych, tycie u 40-60%, nietolerancja zimna u 50-60%), jakie są przyczyny (Hashimoto, niedobór jodu, leki), jak diagnozować (badanie TSH, FT4, FT3, przeciwciała anty-TPO), jak leczyć (lewotyroksyna – dawkowanie, kiedy brać, kontrola), jaka dieta i suplementy mogą wspomóc leczenie (selen 200 mcg obniża przeciwciała, jod, ashwagandha) oraz kiedy leczyć niedoczynność subkliniczną (TSH 5-10 mIU/l – kontrowersje). Wszystko oparte na aktualnych wytycznych medycznych i badaniach naukowych.
✅ Dla kogo ten artykuł jest najważniejszy?
Przeczytaj jeśli:
✔ Czujesz się stale zmęczony mimo odpowiedniej ilości snu 😴
✔ Przybierasz na wadze bez zmiany diety i aktywności ⚖️
✔ Masz nietolerancję zimna (ciągle Ci zimno gdy innym jest ciepło) 🥶
✔ Zauważasz suchą skórę i wypadanie włosów 💇
✔ Masz obniżony nastrój lub depresję bez wyraźnej przyczyny 😔
✔ Masz podwyższone TSH w badaniach i zastanawiasz się co dalej 📊
✔ Planujesz ciążę lub jesteś w ciąży z niedoczynnością 🤰
W mojej praktyce niedoczynność tarczycy jest często diagnozowana po latach niespecyficznych objawów które pacjenci tłumaczą stresem, wiekiem lub brakiem czasu na odpoczynek. Kluczowe jest szybkie rozpoznanie i wdrożenie leczenia lewotyroksyną które normalizu je metabolizm i usuwa większość objawów.
Najważniejsze o niedoczynności tarczycy – krótka odpowiedź
• Niedoczynność tarczycy to stan trwałego niedoboru hormonów tarczycy (głównie T4, w mniejszym stopniu T3) prowadzący do spowolnienia metabolizmu całego organizmu. Rozpoznanie opiera się na badaniach krwi: wysokie TSH (>4,0 mIU/l) + niskie FT4 (<0,8 ng/dl) to jawna pierwotna niedoczynność, wysokie TSH + prawidłowe FT4 to niedoczynność subkliniczna. Niedoczynność występuje u około 4-5% dorosłych w Europie, z wyraźną przewagą u kobiet (stosunek kobiety:mężczyźni wynosi około 3-4:1) i częstością rosnącą z wiekiem (u osób 60+ w Polsce 13,9%). Tarczyca produkuje hormony T4 i T3 które regulują tempo przemiany materii, termogenezę, pracę serca i ośrodkowego układu nerwowego, gospodarkę lipidową i węglowodanową. Kobiety chorują częściej z powodu większej podatności na choroby autoimmunologiczne (Hashimoto dotyka około 15% kobiet vs 4% mężczyzn) i wpływu estrogenów na układ immunologiczny.
• Najczęstsze objawy niedoczynności tarczycy to przewlekłe zmęczenie (70-80% chorych), nietolerancja zimna (50-60%), przyrost masy ciała (40-60%), sucha skóra (50-60%), wypadanie włosów, zaparcia, obrzęki, wolne tętno (bradykardia), depresja i obniżony nastrój (20-40%), pogorszenie pamięci i koncentracji („mgła mózgowa”), oraz u kobiet zaburzenia miesiączkowania i problemy z płodnością. Objawy rozwijają się stopniowo przez miesiące lub lata co sprawia że są często mylone ze stresem, wiekiem lub innymi chorobami. Charakterystyczne jest że wiele objawów (zmęczenie, tycie, zimno, sucha skóra) występuje jednocześnie co powinno skłonić do badania TSH.
• Najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy w krajach rozwiniętych (Europa, USA, Polska) jest autoimmunologiczne zapalenie tarczycy (choroba Hashimoto) odpowiadające za około 80-90% przypadków. Hashimoto charakteryzuje się obecnością przeciwciał anty-TPO (przeciw peroksydazie tarczycowej) i anty-TG (przeciw tyreoglobulinie) oraz obrazem hipoechogenicznej niejednorodnej tarczycy w USG. Inne przyczyny to: niedobór jodu (główna przyczyna w krajach rozwijających się), leczenie nadczynności (po radiojodzie, tyreoidektomii), leki (amiodaron, lit, interferon-α). W Polsce ze względu na powszechną jodację soli niedobór jodu jest rzadki a dominuje Hashimoto.
• Diagnostyka niedoczynności opiera się na badaniu TSH (najbardziej czuły marker), FT4 i FT3. Normy laboratoryjne: TSH 0,4-4,0 mIU/l (część wytycznych sugeruje optymalne 0,5-2,5 mIU/l u młodszych), FT4 0,8-1,8 ng/dl (10-23 pmol/l), FT3 2,3-4,2 pg/ml (3,5-6,5 pmol/l). Interpretacja: TSH >4,0 + FT4 <0,8 = jawna niedoczynność (wymaga leczenia), TSH >4,0 + FT4 prawidłowe = niedoczynność subkliniczna (leczenie kontrowersyjne zależy od TSH >10 lub <10 i objawów). Dodatkowo bada się przeciwciała anty-TPO i anty-TG (przy Hashimoto), USG tarczycy, lipidogram (często podwyższony cholesterol). Kontrolne badanie TSH wykonuje się po 6-8 tygodniach od włączenia lub zmiany dawki lewotyroksyny.
• Leczenie niedoczynności tarczycy to lewotyroksyna sodowa (Euthyrox, Letrox, Eltroxin) przyjmowana dożywotnio w większości przypadków. Dawkowanie: orientacyjnie 1,6 µg/kg masy ciała na dobę jako dawka docelowa (np. dla osoby 70 kg = około 112 µg dziennie), u osób starszych zaczyna się niżej (12,5-25 µg) i stopniowo zwiększa co 4-6 tygodni. Jak przyjmować: na czczo 30-60 minut przed śniadaniem popijając wodą lub alternatywnie wieczorem 3-4 godziny po ostatnim posiłku – ważna konsekwencja pory. Kiedy leczyć: TSH >10 mIU/l – praktycznie wszystkie wytyczne zalecają leczenie, TSH 4,5-10 mIU/l (subkliniczna) – decyzja indywidualna (objawy, dodatnie anty-TPO, ciąża, CVD, wiek <65 lat). Kontrola TSH po 6-8 tygodniach, cel TSH 0,5-2,5 mIU/l. Interakcje: suplementy żelaza, wapnia, magnezu, inhibitory pompy protonowej – odstęp minimum 4 godziny od lewotyroksyny.
Co to jest niedoczynność tarczycy – podstawy
Definicja medyczna
Niedoczynność tarczycy (hipotyre oza) to stan w którym tarczyca nie produkuje wystarczającej ilości hormonów tarczycy aby zaspokoić potrzeby organizmu.
Hormony tarczycy:
- Tyroksyna (T4) – główny hormon produkowany przez tarczycę (prohormon)
- Trijodotyronina (T3) – hormon aktywny powstający głównie przez przekształcenie T4 w tkankach obwodowych
Rodzaje niedoczynności:
1. Pierwotna niedoczynność (95% przypadków):
- Problem w samej tarczycy
- Wysokie TSH (>4,0 mIU/l) + niskie FT4
- Najczęstsza przyczyna: Hashimoto
2. Wtórna niedoczynność (5% przypadków):
- Problem w przysadce mózgowej (nie produkuje TSH)
- Niskie TSH + niskie FT4
- Przyczyny: guzy przysadki, operacje, napromienianie
Rola tarczycy w organizmie
Tarczyca produkuje hormony T4 i T3 które regulują:
✅ Tempo przemiany materii (metabolizm podstawowy BMR)
✅ Termogenezę (produkcję ciepła ciała)
✅ Pracę serca (częstość i siła skurczów)
✅ Funkcje ośrodkowego układu nerwowego (pamięć, koncentracja, nastrój)
✅ Gospodarkę lipidową (cholesterol, trójglicerydy)
✅ Gospodarkę węglowodanową (wrażliwość na insulinę)
Przy niedoczynności wszystkie te procesy są spowolnione.
Epidemiologia – jak często występuje
Globalnie:
- Częstość niedoczynności (jawnej + subklinicznej): około 4-5% dorosłych w Europie
W Polsce:
- W populacji 60+: 13,9% (19,4% kobiet vs 6,3% mężczyzn)
- Częstość rośnie z wiekiem
- Kobiety chorują 3-4 razy częściej niż mężczyźni
Dlaczego kobiety chorują częściej:
- Większa podatność na choroby autoimmunologiczne (Hashimoto: około 15% kobiet vs 4% mężczyzn)
- Wpływ estrogenów na układ immunologiczny (estrogeny modulują odpowiedź immunologiczną)
- Wyższa częstość przeciwciał przeciwtarczycowych (anty-TPO)
- Zmiany hormonalne (ciąża, poród, menopauza – okresy zwiększonego ryzyka)
Objawy niedoczynności tarczycy
Dlaczego objawy są niespecyficzne
Niedoczynność tarczycy rozwija się stopniowo przez miesiące lub lata. Objawy są często mylone ze stresem, wiekiem lub innymi chorobami.
⚠️ WAŻNY FAKT: Około 30% osób z jawną niedoczynnością ma BRAK objawów i przychodzą do lekarza „przypadkowo” w badaniach profilaktycznych (np. kontrolne badania krwi w pracy). 🩺
To bardzo ważne: Brak objawów ≠ brak potrzeby leczenia! TSH >10 mIU/l wymaga leczenia niezależnie od samopoczucia, bo nieleczona niedoczynność prowadzi do podwyższonego cholesterolu, ryzyka chorób serca i innych powikłań. 💔
Kluczowy sygnał alarmowy u pozostałych 70%: Wiele objawów występuje jednocześnie (zmęczenie + zimno + tycie + sucha skóra). 🔍
Najczęstsze objawy
1. Przewlekłe zmęczenie i senność (70-80% chorych)
- Uczucie zmęczenia mimo wystarczającego snu
- Senność w ciągu dnia
- Brak energii do wykonywania codziennych czynności
- Spowolnienie psychoruchowe
2. Nietolerancja zimna (50-60% chorych)
- Ciągle zimno (gdy innym jest ciepło)
- Zimne dłonie i stopy
- Mechanizm: obniżona termogeneza przez spadek metabolizmu
3. Przyrost masy ciała (40-60% chorych)
- Tycie mimo niezmienionych nawyków żywieniowych
- Trudności ze zrzuceniem wagi
- Część przyrostu to woda (obrzęki), część tkanka tłuszczowa
- Metabolizm podstawowy spada o 5-15%
4. Sucha skóra i wypadanie włosów (50-60% chorych)
- Skóra szorstka, łuszcząca się
- Przerzedzenie włosów na głowie
- Charakterystyczne: Wypadanie zewnętrznej części brwi
5. Depresja i „mgła mózgowa” (20-40% chorych)
- Smutek, przygnębienie
- Pogorszenie pamięci krótkotrwałej
- Trudności z koncentracją
- Spowolnienie myślenia
6. Bradykardia i podwyższony cholesterol
- Wolne tętno (<60 uderzeń/min)
- Wzrost cholesterolu całkowitego i LDL
- Zwiększone ryzyko miażdżycy
7. U kobiet: zaburzenia miesiączkowania
- Wydłużone cykle miesiączkowe
- Krwawienia skąpe lub obfite
- Problemy z płodnością
Przyczyny niedoczynności tarczycy
Choroba Hashimoto – najczęstsza przyczyna w Polsce
Choroba Hashimoto (autoimmunologiczne zapalenie tarczycy) odpowiada za 80-90% przypadków niedoczynności w krajach rozwiniętych.
Mechanizm:
- Układ immunologiczny atakuje własną tarczycę
- Produkcja przeciwciał anty-TPO i anty-TG
- Stopniowe niszczenie tkanki tarczycy → spadek produkcji hormonów
Rozpoznanie:
- Obecność przeciwciał anty-TPO (u >90% chorych)
- USG: hipoechogeniczna, niejednorodna tarczyca
- Stopniowe narastanie niedoczynności
Czynniki ryzyka:
- Płeć żeńska (15% kobiet vs 4% mężczyzn)
- Wiek 30-50 lat
- Obciążenie rodzinne
- Inne choroby autoimmunologiczne (celiakia, cukrzyca typu 1)
Niedobór jodu
W krajach rozwijających się niedobór jodu jest główną przyczyną niedoczynności.
W Polsce:
- Powszechna jodacja soli od lat 90.
- Niedobór jodu jest obecnie rzadki
Zapotrzebowanie na jod:
- Dorośli: 150 µg/dzień
- Kobiety w ciąży/karmiące: 250 µg/dzień
Źródła: Sól jodowana, ryby morskie, owoce morza, nabiał, jaja
Leczenie nadczynności i leki
Niedoczynność jako skutek leczenia nadczynności:
- Po radiojodzie (I-131) – u 80-90% chorych w ciągu roku
- Po tyreoidektomii (operacyjne usunięcie tarczycy)
- Po długotrwałym leczeniu tyreostatykami
Leki wywołujące niedoczynność:
- Amiodaron (lek przeciwarytmiczny) – zawiera dużo jodu
- Lit (choroba afektywna dwubiegunowa) – niedoczynność u 10-20%
- Interferon-α (zapalenie wątroby C) – niedoczynność u 5-10%
Diagnostyka – badania i interpretacja wyników
TSH – najbardziej czuły marker
TSH (tyreotropina) produkowany przez przysadkę mózgową reguluje pracę tarczycy.
Normy TSH:
- 0,4-4,0 mIU/l (typowy zakres w Polsce i większości laboratoriów)
- 0,3-3,0 mIU/l (wytyczne AACE – American Association of Clinical Endocrinologists)
- Optymalne podczas leczenia: 0,5-2,5 mIU/l u młodszych osób
⚠️ WAŻNE: Normy TSH mogą się różnić między laboratoriami – Twoja konkretna norma jest zawsze podana na etykiecie wyniku. Przy podwyższonym TSH zamiast paniki: skonsultuj się z lekarzem prowadzącym, który oceni Twoje wyniki w kontekście FT4 i objawów, nie tylko cyfry TSH. 🩺
Interpretacja:
| TSH | FT4 | Diagnoza |
|---|---|---|
| Wysokie (>4,0) | Niskie (<0,8 ng/dl) | Jawna pierwotna niedoczynność |
| Wysokie (>4,0) | Prawidłowe (0,8-1,8) | Niedoczynność subkliniczna |
FT4 i FT3 – hormony wolne
FT4 (wolna tyroksyna):
- Normy: 0,8-1,8 ng/dl (10-23 pmol/l)
- Spada w jawnej niedoczynności
- Prawidłowe w niedoczynności subklinicznej
FT3 (wolna trijodotyronina):
- Normy: 2,3-4,2 pg/ml (3,5-6,5 pmol/l)
- Często długo w normie
- Spada dopiero przy ciężkiej niedoczynności
Przeciwciała i dodatkowe badania
Anty-TPO (przeciwciała przeciw peroksydazie tarczycowej):
- Najbardziej czułe dla Hashimoto
- Dodatnie u >90% chorych z Hashimoto
- Norma: <35 IU/ml
USG tarczycy:
- Wskazane przy podejrzeniu Hashimoto
- Obraz: hipoechogeniczna, niejednorodna tarczyca
Lipidogram:
- Często podwyższony cholesterol i LDL
- Normalizacja po leczeniu lewotyroksyną
Leczenie niedoczynności – lewotyroksyna
Lewotyroksyna – lek pierwszego wyboru
Nazwy handlowe: Euthyrox, Letrox, Eltroxin, L-tyroksyna
Dlaczego lewotyroksyna:
- Syntetyczna postać hormonu T4 (identyczna z naturalnym)
- Długi okres półtrwania (~7 dni) → stabilne stężenie
- Przekształcana w aktywny T3 w tkankach
Dawkowanie lewotyroksyny
Dawka docelowa:
- Orientacyjnie 1,6 µg/kg masy ciała/dobę
Przykłady:
- Osoba 60 kg → około 100 µg/dzień
- Osoba 70 kg → około 112 µg/dzień (dostępne: 100 lub 125 µg)
- Osoba 80 kg → około 125 µg/dzień
Dawka startowa:
U młodych zdrowych: Można zacząć od 75-100 µg/dzień
U osób starszych (>65 lat) lub z chorobą sercową (zawał, arytmia, choroba wieńcowa):
- Zacząć bardzo ostrożnie: 12,5-25 µg/dzień ⚠️
- Stopniowo zwiększać o 12,5-25 µg co 4-6 tygodni
- Dlaczego ostrożnie? Ryzyko wywołania arytmii (migotanie przedsionków) lub przeciążenia serca przy zbyt szybkim zwiększaniu dawki 💔
Jak przyjmować lewotyroksyn ę
RANO NA CZCZO:
- 30-60 minut przed śniadaniem
- Popić wodą (nie sokiem, nie mlekiem!)
- Nie jeść przez 30-60 minut
Alternatywnie WIECZOREM:
- 3-4 godziny po ostatnim posiłku
- Przed snem
WAŻNE: Konsekwencja pory! Przyjmuj o tej samej porze każdego dnia.
Kiedy rozpocząć leczenie
TSH >10 mIU/l:
- ZAWSZE leczyć (wszystkie wytyczne)
TSH 4,5-10 mIU/l (niedoczynność subkliniczna):
ROZWAŻYĆ leczenie jeśli:
- Obecne objawy (zmęczenie, tycie, zimno) 😴
- Dodatnie anty-TPO (ryzyko progresji) ⚠️
- Ciąża lub planowanie ciąży 🤰
- CVD, dyslipidemia 💔
- Wiek <65 lat
OBSERWACJA jeśli:
- Brak objawów, wiek >65 lat, ujemne przeciwciała
⚠️ KONTROWERSJA MEDYCZNA: Leczenie niedoczynności subklinicznej (TSH 4,5-10 z FT4 prawidłowym) jest dyskutowane w środowisku medycznym – niektórzy kardiolodzy obawiają się nadmiaru hormonów u starszych pacjentów, inni lekarze rodzinni zalecają czekać i obserwować. Jeśli jesteś w tej strefie, dwa spotkania z różnymi lekarzami mogą dać różne odpowiedzi – to normalne! 👥 Najlepiej skonsultuj się z endokrynologiem jeśli wahasz się co do decyzji.
Kontrola leczenia
Pierwsza kontrola TSH:
- Po 6-8 tygodniach od włączenia lub zmiany dawki
Cel leczenia:
- TSH 0,5-2,5 mIU/l
Kontrola przy stabilnej dawce:
- Co 6-12 miesięcy
Interakcje – ODSTĘP 4 GODZINY:
- Suplementy żelaza (zmniejszają wchłanianie o 20-40%!) ⚠️
- Suplementy wapnia (o 20-30%)
- Magnez – Cytrynian Magnezu Wit B6 60tabl. SINGULARIS
- Inhibitory pompy protonowej (PPI – omeprazol, pantoprazol)
💡 PRAKTYCZNE WSKAZÓWKI DLA ŻELAZA:
Problem: Żelazo (szczególnie Fe²⁺ – żelazo dwuwartościowe) bardzo silnie wiąże lewotyroksyn ę i zmniejsza jej wchłanianie o 20-40%. Jeśli bierzesz oba preparaty, możesz potrzebować wyższej dawki LT4 (sprawdź TSH za 6-8 tygodni). 📊
Rozwiązanie – 2 opcje:
OPCJA 1 (najlepsza): ⏰
- Lewotyroksyna: Rano na czczo (np. 7:00)
- Żelazo: Wieczorem przed snem (np. 22:00)
- Odstęp: 15 godzin = maksymalne wchłanianie obu! ✅
OPCJA 2 (jeśli musisz oba rano):
- Lewotyroksyna: 7:00 rano
- Żelazo: Minimum 11:00 (4 godziny później)
- Ale OPCJA 1 jest lepsza! 💪
Czas leczenia – czy na zawsze? ⏰
LECZENIE DOŻYWOTNIE w: 🔄
- Chorobie Hashimoto (trwałe zniszczenie tarczycy)
- Po radiojodzie (zniszczenie tarczycy I-131)
- Po tyreoidektomii (usunięcie tarczycy operacyjne)
MOŻLIWE ODSTAWIENIE (leczenie czasowe 6-12 miesięcy) po: ⏳
- Poporodowym zapaleniu tarczycy – około 20% kobiet wraca do normalnej funkcji tarczycy po 6-12 miesiącach 🤰
- Zapaleniu tarczycy indukowanym litem – jeśli lit został wstrzymany, tarczyca czasem regeneruje się samoistnie 💊
- Bezbolesnym thyroiditis (przejściowa postać)
⚠️ WAŻNE: Nawet przy „dożywotnim” leczeniu warto robić okresowe testy TSH raz na rok (szczególnie przy poporodowym zapaleniu) aby sprawdzić czy dalsze leczenie jest nadal potrzebne. Niektórzy pacjenci (rzadko, ale się zdarza!) mogą odzyskać funkcję tarczycy po latach. 🔬
Próba odstawienia: Tylko pod kontrolą endokrynologa, z kontrolą TSH po 6-8 tygodniach od odstawienia! ❌ NIE odstawiaj samodzielnie!
Dieta i styl życia przy niedoczynności
Dieta – czy może zastąpić hormony?
NIE – dieta nie zastąpi lewotyroksyny.
ALE – odpowiednia dieta może:
- Ułatwić normalizację masy ciała
- Pokryć kluczowe mikroskładniki (jod, selen)
- Poprawić samopoczucie
Jod – ile i z jakich źródeł
Zapotrzebowanie:
- Dorośli: 150 µg/dzień
- Kobiety w ciąży: 250 µg/dzień
Źródła jodu:
- Sól jodowana (1 g = 25 µg)
- Ryby morskie (50-150 µg/100g)
- Nabiał (10-30 µg/100g)
- Jaja (20-30 µg/jajo)
U chorych z Hashimoto:
- Unikać wysokiej suplementacji (>500 µg/dzień)
- Normalna podaż z diety (150-250 µg) jest bezpieczna
💊 UWAGA: W przypadku potwierdzonego niedoboru jodu, warto skonsultować suplementację z lekarzem. Większość kompleksowych preparatów multiwitaminowych, takich jak FORMEDS MULTI czy Vitamina Complex Dla Kobiet 120tabl Aliness, zawiera jod w bezpiecznych dawkach (zazwyczaj 150 µg) obok innych witamin i minerałów.
Selen – kluczowy dla tarczycy
Rola selenu:
- Składnik dejodynaz (enzymy przekształcające T4 → T3)
- Chroni tarczycę przed stresem oksydacyjnym
Źródła:
- Orzechy brazylijskie (1-2 = 70-150 µg!)
- Ryby (40-60 µg/100g)
- Mięso (15-30 µg/100g)
Produkty strumogenne – czy unikać?
Produkty strumogenne: Surowe warzywa kapustne, soja
CZY UNIKAĆ? NIE – w normalnych ilościach przy odpowiednim spożyciu jodu nie wywołują niedoczynności.
Gotowanie dezaktywuje strumogeny o 30-50%.
Gluten – czy unikać przy Hashimoto?
Rekomendacja:
- Jeśli masz celiakię → dieta bezglutenowa KONIECZNA
- Jeśli nie masz celiakii → dieta bezglutenowa nie jest obligatoryjna
- Możesz spróbować eliminacji przez 3 miesiące i obserwować objawy
Jak schudnąć przy niedoczynności
Mechanizm tycia: Metabolizm spada o 5-15%
Strategia:
1. Wyrównaj TSH (0,5-2,5 mIU/l)
2. Deficyt kaloryczny (300-500 kcal/dzień)
3. Wysoka gęstość odżywcza (warzywa, białko, zdrowe tłuszcze)
4. Aktywność: 150-300 min/tydzień + 2 sesje siłowe
Typowa utrata wagi po wyrównaniu TSH: 2-5 kg (głównie woda)
Suplementy wspierające funkcję tarczycy
Selen 200 µg/dzień – najlepiej zbadany
Meta-analiza 35 RCT (2024, czasopismo „Thyroid”):
- Selen 80-400 µg/dzień przez 12 miesięcy u chorych z Hashimoto
- Wyniki:
- Obniża TSH (u osób bez LT4)
- Znacząco obniża anty-TPO
- Obniża stres oksydacyjny
- Profil bezpieczeństwa dobry
Rekomendacja:
- Dawka: 200 µg/dzień (selenometionina) ✅
- Czas: 3-6 miesięcy (potem kontrola anty-TPO)
- Nie stosować długoterminowo (>2 lata) bez kontroli
💊 POLECANE PRODUKTY Z SELENEM:
- SELEN SELECT 200mcg 100tabl. ALINESS – czysty selen w optymalnej dawce 200 µg
- Selen Organiczny 100 kaps. Biowen – organiczna forma selenu o wysokiej przyswajalności
⚠️ OSTRZEŻENIE O TOKSYCZNOŚCI: Nie przekraczaj 400 µg selenu dziennie (górny bezpieczny limit wg EFSA/IOM) – łącznie z suplementami + orzechy! ☠️ Powyżej 400 µg ryzyko objawów toksyczności: łysienie, zapachy czosnku w pocie, metaliczny smak w ustach, polineuropatia (uszkodzenie nerwów).
Przykład bezpiecznego stosowania:
- 2 orzechy brazylijskie dziennie = ~150 µg 🥜
- Suplement selenu = 200 µg 💊
- RAZEM: 350 µg (poniżej 400 µg = bezpieczne ✅)
- Ale NIE dodawaj więcej suplementów zawierających selen!
Źródła naturalne: 1-2 orzechy brazylijskie dziennie (już pokrywają zapotrzebowanie!)
Ashwagandha – adaptogen
Małe RCT:
- Ashwagandha 600 mg/dzień u osób z subkliniczną niedoczynnością
- Obniżenie TSH i podniesienie FT4/FT3 vs placebo
⚠️⚠️ WAŻNE – KONSULTACJA LEKARSKA OBOWIĄZKOWA! Ashwagandha NIE powinien być brany bez konsultacji z lekarzem lub endokrynologiem. Możliwe przejście w nadczynność (hipertyre oza), szczególnie u osób już na lewotyroksynie! 🚨
Jeśli jesteś na LT4 i chcesz spróbować ashwagandhi:
- ❌ NIE bierz na własną rękę
- ✅ Zgłoś się do lekarza na konsultację
- ✅ Ustaw kontrolę TSH po 6 tygodniach stosowania
- ⚠️ Przerwij natychmiast jeśli pojawią się objawy nadczynności (kołatanie serca, nerwowość, drżenie rąk)
Nie stosować przy nadczynności! ❌
Rekomendacja:
- Dawka: 300-600 mg/dzień (ekstrakt KSM-66)
- Tylko przy subklinicznej niedoczynności jako wsparcie
- Nie zastępuje lewotyroksyny
- Pod kontrolą lekarza! 👨⚕️
💊 POLECANY PRODUKT:
- ASHWAGANDHA EXTRACT 570mg 100kaps.VEGE ALINESS – wysokiej jakości ekstrakt ashwagandhy
Witamina D, żelazo, B12
Niedobory częste przy Hashimoto
Rekomendacja:
- Suplementować TYLKO w wykazanym niedoborze (badanie krwi!)
- Witamina D: 2000-4000 IU/dzień przy niedoborze
- Żelazo: 30-60 mg/dzień (odstęp 4h od LT4!)
- B12: 1000 µg/dzień przy niedoborze
💊 POLECANE PRODUKTY:
- AVITALE D3 MAX 4000 30ml – witamina D3 w optymalnej dawce 4000 IU
- AVITALE K2+D3 FORTE 30ml – połączenie witaminy K2 i D3 dla zdrowia kości
- REGULATOR HOMOCYSTEINY 60kaps. ALINESS – zawiera aktywne formy witamin B6, B12 i kwas foliowy
Niedoczynność subkliniczna – czy leczyć?
Definicja:
- TSH >4,0 mIU/l
- FT4 prawidłowe
Czy leczyć:
TSH >10: LECZYĆ (wszystkie wytyczne)
TSH 4,5-10:
- ROZWAŻYĆ jeśli: wiek <65, objawy, anty-TPO+, CVD, ciąża
- OBSERWACJA jeśli: >65 lat, brak objawów
Ryzyko progresji: 2-5% rocznie (wyższe przy anty-TPO+)
Niedoczynność a ciąża
Wpływ niedoczynności na ciążę
Nieleczona niedoczynność:
- Poronienia (2-3× wyższe ryzyko)
- Poród przedwczesny
- Niższe IQ dziecka (o 7-10 punktów)
- Zaburzenia rozwoju neurokognitywnego
Normy TSH w ciąży
Zalecane TSH:
- I trymestr: <2,5 mIU/l
- II-III trymestr: <3,0 mIU/l
Zwiększenie dawki lewotyroksyny w ciąży
Po zajściu w ciążę:
- Zwiększyć dawkę o 25-30%
Przykład:
- Przed ciążą: 100 µg/dzień
- W ciąży: 125-130 µg/dzień
Kontrola TSH:
- Co 4 tygodnie w I połowie ciąży
Suplementacja jodu: 250 µg/dzień (łącznie z dietą + suplement)
Powikłania nieleczonej niedoczynności
Śpiączka tarczycowa (myxedema coma):
- Rzadkie ale śmiertelne powikłanie
- Objawy: hipotermia, zaburzenia świadomości, hipowentylacja
- Leczenie w OIT
- Śmiertelność: 20-50%
Choroby sercowo-naczyniowe:
- Zwiększony cholesterol i LDL
- Przyspieszona miażdżyca
- Zwiększone ryzyko choroby wieńcowej
Psychiczne:
- Ciężka depresja
- Zaburzenia poznawcze
- Możliwe zwiększone ryzyko demencji
Płodność:
- Zaburzenia owulacji
- Poronienia
- Bezpłodność (odwracalna po wyrównaniu TSH)
FAQ – najczęstsze pytania
Jakie są objawy niedoczynności tarczycy?
Najczęstsze objawy to przewlekłe zmęczenie u 70-80% chorych, nietolerancja zimna u 50-60%, przyrost masy ciała u 40-60% bez zmiany diety, sucha skóra u 50-60%, wypadanie włosów szczególnie zewnętrznej części brwi, zaparcia, obrzęki, wolne tętno poniżej 60, depresja u 20-40%, pogorszenie pamięci i koncentracji, oraz u kobiet zaburzenia miesiączkowania i problemy z płodnością. Objawy rozwijają się stopniowo przez miesiące lub lata. Charakterystyczne jest że wiele objawów występuje jednocześnie.
Jak leczyć niedoczynność tarczycy?
Niedoczynność leczy się lewotyroksyną (Euthyrox, Letrox) dożywotnio. Dawkowanie 1,6 mikrogramów na kilogram masy ciała dziennie (dla 70 kg około 112 mikrogramów). Przyjmować na czczo 30-60 minut przed śniadaniem lub wieczorem 3-4 godziny po posiłku. Kontrola TSH po 6-8 tygodniach, cel 0,5-2,5 mIU/l. Interakcje: żelazo, wapń, magnez – odstęp 4 godziny.
Czy niedoczynność powoduje tycie?
Tak, niedoczynność powoduje przyrost wagi u 40-60% chorych przez spowolnienie metabolizmu o 5-15%. Po wyrównaniu TSH typowa utrata wagi wynosi 2-5 kg (głównie woda). Większość pracy odchudzającej wymaga deficytu kalorycznego 300-500 kcal i aktywności 150-300 minut tygodniowo.
Jakie są normy TSH FT4 FT3?
Normy: TSH 0,4-4,0 mIU/l (optymalne 0,5-2,5), FT4 0,8-1,8 ng/dl, FT3 2,3-4,2 pg/ml. Interpretacja: TSH wysoki plus FT4 niski = jawna niedoczynność (leczenie), TSH wysoki plus FT4 prawidłowe = subkliniczna (leczenie jeśli TSH powyżej 10 lub objawy).
Czy selen pomaga przy Hashimoto?
Tak, selen 200 mikrogramów dziennie obniża przeciwciała anty-TPO według meta-analizy 35 badań z 2024 roku. Selen obniża TSH u osób bez lewotyroksyny i zmniejsza stres oksydacyjny. Rekomendacja: 200 mikrogramów przez 3-6 miesięcy (forma selenometionina), nie długoterminowo powyżej 2 lat. Źródła: 1-2 orzechy brazylijskie dziennie.
💊 PRODUKTY: SELEN SELECT 200mcg 100tabl. ALINESS lub Selen Organiczny 100 kaps. Biowen
Kiedy leczyć niedoczynność subkliniczną?
TSH powyżej 10 mIU/l – zawsze leczyć. TSH 4,5-10 – rozważyć jeśli: objawy, dodatnie anty-TPO, ciąża, CVD, dyslipidemia, wiek poniżej 65 lat. Obserwacja jeśli: brak objawów, wiek powyżej 65, ujemne przeciwciała. Ryzyko progresji 2-5% rocznie.
Podsumowanie
Niedoczynność tarczycy to niedobór hormonów T4 i T3 prowadzący do spowolnienia metabolizmu. Występuje u 4-5% dorosłych, częściej u kobiet (3-4:1). Najczęstsza przyczyna to Hashimoto. Objawy: zmęczenie (70-80%), zimno (50-60%), tycie (40-60%), sucha skóra, wypadanie włosów, depresja.
Kluczowe kroki:
- Zbadaj TSH, FT4, FT3 (koszt ~100 zł)
- TSH >4,0 + FT4 <0,8 → jawna niedoczynność (leczenie)
- TSH >4,0 + FT4 OK → subkliniczna (leczenie jeśli TSH >10 lub objawy)
- Leczenie: lewotyroksyna dożywotnio, 1,6 µg/kg
- Dawka np. 100-125 µg, na czczo 30-60 min przed śniadaniem
- Kontrola TSH po 6-8 tyg, cel 0,5-2,5 mIU/l
- Wsparcie: selen 200 µg (obniża anty-TPO), jod 150 µg w diecie
💊 WSPOMAGAJĄCE SUPLEMENTY:
- SELEN SELECT 200mcg – dla Hashimoto
- AVITALE D3 MAX 4000 – witamina D3
- REGULATOR HOMOCYSTEINY – witaminy B6, B12, kwas foliowy
- Cytrynian Magnezu Wit B6 – magnez i B6
- ASHWAGANDHA EXTRACT 570mg – tylko pod kontrolą lekarza!
POLITYKA AKTUALIZACJI
WAŻNE
Tekst ma charakter edukacyjny i nie stanowi porady medycznej.
Przed suplementacją (szczególnie przy chorobach przewlekłych, przyjmowaniu leków na serce/diuretyków/antybiotyków, niedoczynności/nadczynności tarczycy, w ciąży, podczas karmienia piersią lub u dzieci) bezwzględnie skonsultuj się z lekarzem lub endokrynologiem.
Autor: Wiktor Smolarek, naturopata (8 lat praktyki), współtwórca Zdrowotka.pl
📚 Bibliografia naukowa
- Chaker L et al., „Hypothyroidism”, The Lancet 2024;404:2725-2740. PubMed
- Taylor PN et al., „Global epidemiology of hypothyroidism”, Nature Reviews Endocrinology 2018;14:301-316. PMC
- Wojnicz A et al., „Thyroid dysfunction in elderly Polish population”, Polish Journal of Public Health 2022;132:145-150. PMC
- Jonklaas J et al., „Guidelines for treatment of hypothyroidism”, Thyroid 2014;24:1670-1751. PMC
- Bekkering GE et al., „Subclinical hypothyroidism guideline”, BMJ 2019;365:l2006. PMC
- Hu Y et al., „Selenium in Hashimoto: meta-analysis”, Thyroid 2024;34:556-568. Liebertpub
- Nordio M et al., „Selenium supplementation review”, Nutrients 2025;17:265. PMC
- Garber JR et al., „Clinical practice guidelines”, Endocrine Practice 2012;18:988-1028. Cleveland
Data publikacji: 16 stycznia 2026 | Autor: Wiktor Smolarek, naturopata, Zdrowotka.pl
